Программаби V-IX ва X-XI классазе Дагъистан Республикаялъул лъайкьеялъул ва гIелмияб министерствоялъ тасдикъ гьабураб



страница1/4
Дата10.10.2019
Размер0.74 Mb.
ТипПрограмма
  1   2   3   4
Авар мацIалъул

программаБИ

V-IX ВА X-XI классазе

Дагъистан Республикаялъул лъайкьеялъул ва гIелмияб

министерствоялъ тасдикъ гьабураб

Махачкала

ООО «Издательство НИИ педагогики»

2012


Программаби хIадур гьаруна ГI.ГI.Тахо-Годил цIаралда бугеб Дагъистаналъул гIелмиябгин цIех-рехалъул педагогикияб институталъул мацIазул секторалъ.

Программаби гIуцIана ХI.С. Вакиловас, А.Гь.ХIамзатовас








Программы по аварскому языку для средних и старших классов дагестанской национальной школы. – Махачкала: ООО «Издательство НИИ педагогики» 2012. – 64 с.

© ООО «Издательство НИИ педагогики», 2012



ПрограммаялЪЕ БАЯН
...Школалъул цIакъго кIвар бугеб масъалалъун ккола гIун бачIунеб гIелалъе щулияб ва гъваридаб лъай кьей, гьезулъ гьеб лъай практикаялда хIалтIизабизе бажари ва ругьунлъи лъугьинаби, дунялалдехун материалистияб бербалагьи бижизаби.

Авар литературияб мацIалъул кьучI ккола бол мацI, амма литературияб мацI бечелъизе кIвар бугеб магIданлъун ккола киналго диалектал ва наречиял. Цогидал мацIазго гIадин, авар мацIалъги гIаммаб куцалда тIолго магIарулазул рухIияб бечелъи жанибе бачуна.

Ахираб заманалда гIисинал миллатазул мацIал церетIеялде цIикIкIараб кIвар кьолеб буго. Гьел миллатазул рукIа-рахъин цебетIеялдаго цадахъ, гьезул мацIалги бечелъула, церетIола ва хадубккунги гьел церетIезаризе руго.
Школалда авар мацI малъиялда церечIарал масъалаби.

Авар мацI школалда лъазабиялда церечIарал масъалабилъун ккола: цIалдохъабазул кIалзул ва хъвавул калам цебетIезаби, пасихIго цIали камиллъизаби ва каламалъул культура борхизаби.

Школалда авар мацI малъиялъул мурад буго: цIалдохъабазе фонетикаялъул, лексикаялъул, рагIи лъугьиналъул ва хисия­лъул, грамматикаялъул, стилистикаялъул хIакъалъулъ лъай щвей, жам­гIияб гIумруялда жаниб гьелъул кIваралъул хIакъа­лъулъ баянал кьей, битIунхъваялъул ва лъалхъул ишараби лъея­лъул иш камиллъизаби, лъималазул рагIул нахърател бечелъизаби.
V – IX классазда авар мацIалъул курсалъул гIуцIи

Рахьдал мацIалъул программаялда рекъон, V – IХ классазда цIалдохъабазда малъизе ккола фонетика, графика, лексика, рагIи лъугьин, грамматика (морфология, синтиксис). Гьединго цIалдохъабазда лъазе ккола стилистикаялъул ва мацIалъул хIакъалъулъ гIаммал гIелмиял баянал. ЦIалдохъаби ругьунлъизе ккола битIун хъвазе, битIун цIализе, калам гIуцIизе ва лъалхъул ишараби лъезе.

Авар мацIалъул материал гьадин бикьун буго: V,VI ва VII классазда малъула фонетика, лексика, рагIи лъугьин, морфология ва битIунхъвай. Синтаксис лъазабула VIII – IX классазда. Амма синтаксисалъул ва лъалхъул ишарабазул хIакъалъулъ бищун гIадатал (авалиял) баянал V классалдаго кьола, морфологияб курс синтаксисалъул кьучIалда лъазабизе, калам цебетIезабиялъул ва пунктуациялъул хIалтIаби гьаризе рес букIине. Гьел церехун рехсарал рахъазул хIисабги гьабун, программаялда материал линейно-ступенчатый принципалда рекъон кьун буго. Гьединаб принципги кьочIое босун, «Лексика», «РагIи лъугьин», «Предметияб цIар» гIадал темаби V ва VI классазда, «Глагол» V,VI ва VII классазда кьун руго. «БитIараб ва хъвалсараб калам» абураб тема V ва IX классазда малъулеб буго. ХутIарал темаби цадахъго малъизе рихьизарун руго. Такрарлъулел темаби хадусел классазда малъула гъваридго ва гIатIидго. Гьединго программаялда дандчIвала байбихьул классазда лъималаз лъай-хъвай гьабурал темабиги. Гьединал темаби гIатIидго малъизе ккола.

Программаялда тIолабго материал кьун буго лъималазул гIелазул хаслъабиги хIисабалде росун .

Программаялда кьурал темабазе сагIтал рикьун руго мисалияб къагIидаялъ. Учителасул ихтияр буго мустахIикъаб­лъун бихьараб бакIалда сагIтазул хиса-баси гьабизе, ай, цо темаялдаса тIаса рахъун, хIажатаблъун бихьулеб цогидаб тема малъиялъе цIикIкIинаризе.
ЦIалдохъабазул калам цебетIезаби ва гьел пасихIго цIализе ругьун гьари.

Школалда авар мацI малъиялъ цIалдохъабазул логикияб пикру ва калам цебетIезабула.

Калам цебетIезабиялъе цоцада хурхараб лъабго нух буго.

Калам цебетIеялъул тIоцебесеб нух буго авар мацIалъул дарсазда лъималазул рагIул нахърател бечед гьаби.

Авар мацIалъул дарсазда лъималазул рагIул нахърател бечед гьабула батIи-батIиял словариял хIалтIабаздалъун, учебникалда ругел ругьунлъиялъул хIалтIабазул текстаздалъун, кIалзул ва хъвавул изложенияздалъун, сочиненияздалъун. ЦIалдохъабазулгун словарияб хIалтIи гьабулелъул, гьел, жалго жидедаго чIун, ричIчIуларел рагIаби ратизе, гьезул магIна учителасда гьикъизе ругьун гьари, словараздаса битIун пайда босизе лъай – бищунго кIвар бугел хIалтIабилъун ккола.



Калам цебетIезабиялъул кIиабилеб нух буго авар литературияб мацIалъул рагIаби лъугьиналъул, гьел дандрая­лъул, предложениял гIуцIиялъул, битIун цIалиялъул ва гь. ц. нормаби лъай. Гьеб рахъалъ программаялда жиб-жиб темаялъул кIиабилеб пункталда гъоркь чIванкъотIун бихьизабун буго щибаб классалда лъималазе щвезе кколеб лъайги гьезухъа лъугьине кколеб бажариги.

Калам цебетIезабиялъул лъабабилеб нухги буго авар мацIалъул дарсазда батIи-батIияб темаялъул ва жанралъул материалазда тIасан цIалдохъаби кIалъазе ругьун гьари.

Калам гIуцIизе цIалдохъаби ругьун гьариялъе лъикIалан заманги бихьизабун буго (Авар мацIалъе рихьизарурал сагIтазул щуго бутIа гьабун цо бутIа). Калам гIуцIизе ругьун гьари цIикIкIараб кIвар бугеб иш бугелъул, гьелъие мацIалъул программаялда жиб-жиб классалъе батIаго темабиги кьун руго.

ЦIалдохъанасда лъазе ккола тексталда тIад хIалтIизе, гьелъул аслияб пикру батизе, къокъаб ва гIатIидаб план гIуцIизе, гьелда рекъон материал тартибалдеги ккезабун, бицунги хъванги изложение тIобитIизе.

Авар мацIалъул дарсазда кIвар кьезе ккола цIалдохъабазул кIалзул монологияб калам камиллъизабиялде. Гьелъие гIоло цIалдохъаби тIамизе ккола батIи-батIиял темабазда тIасан кIалъазе.

ТIолабго лъагIалида жанир гьарурал хIалтIабаздалъунги, изложенияздалъунги, сочиненияздалъунги цIалдохъабазулъ битIараб кIалзул ва хъвавул калам гIуцIиялъул бажари лъугьине буго.

Изложениязе текстал ва сочинениязе темаби тIаса рищулеб мехалъ, гьел тарбия кьеялъул ва гIелмияб рахъалъан дандекколел рукIине ккола.

ЦIалдохъабазул калам цебетIезабиялъе бихьизабураб лъабабго нухалъ гьезул каламалъулъ дандчIвалел гIунгутIаби ва гъалатIал тIагIинаризе квербакъула.

ЦIалдохъабазул калам цебетIезабиялда бухьараб буго пасихIго цIализе лъазабиялъул ишги.

ПасихIго цIалиялъул ругьунлъаби камиллъизаризе, художествиял текстал (хабар, маргьа, кечI) росула.

ПасихIго цIализе лъимал ругьун гьариялъе синтаксис лъаялъулги кIудияб кIвар буго. Гьелъ рес кьола калам камил гьабизе ва цебетIезабизе.

БитIунхъваялъул рахъалъ бажари борхизабула, батIи-батIияб тайпаялъул (гIинзулаб, берзулаб, кантIизариялъулаб, баян гьабиялъулаб, творческияб гIадал) диктантал гьарун.

Контролияб диктанталъе цо дарсил лъикIалан заман кьезе кколеб батани, битIун хъвазе ругьун гьариялъе ругел батIи-батIиял диктантазе дарсил цо бутIа кьуниги гIезе буго.

Диктантазе росулел текстал къваригIарал орфо­грам­мабазул рахъалъ ­ бечедал рукIине ккела. Гьединаб къокъаб диктант, кIиго анкьида жиниб цо нухалдагIаги гьабуни, лъикI букIина.

Учителасе кумекалъе программаялъул ахиралда хъвавул хIалтIабазул (диктантазул, изложениязул ва сочинениязул) къадар бихьизабураб таблица кьун буго.


Авар мацIалъул дарсазда цоги предметазулгун бухьен

Школалда цIалдохъабаз аслияб куцалда лъазабула литературияб мацI. Гьединлъидал щулияб бухьен букIине ккола адабияталъул курсалъулгун. Гьениб кIвар кьезе ккола художествиял асаразде. Гьелъ рес кьола мацIалъул цо-цо хаслъи цебечIезабизе, рагIаби хIалтIизариялда, граммати­киял формабазда, батIи-батIиял синтаксисиял гIуцIабазда, текста­лъул бутIабазул ва предложениязул бухьеналъул къагIида­базда, калам хIалтIизабиялъул батIи-батIиял рахъазда хурхарал суа­лал баян гьаризе.

КIудияб кIвар буго гIурyc мацIалъулгун бухьен кквеялъулги. Гьелъги рес кьола кIиябго мацIалъул грамматикиял гIаммал ва хасал рахъал чIезаризе, ай, цого классалда гьеб кIиябго мацI лъазабулелъул, гьезул дандекколелги кколарелги рахъазул хIисаб гьабун, дарс кьей чара гьечIеб методикияб къагIидалъун ккола. Гьебго абизе бегьула школалда лъазабулеб къватIисеб пачалихъалъул мацIалъул хIакъалъулъги.
ПРОГРАММА
V класс (68 сагIат)

Байбихьул классазда малъараб
материал такрар гьаби (5 сагIат)

Лабиалиял гьаркьал ва геминатал. РагIул гIуцIи. Каламалъул бутIаби (предметияб цIар, прилагательное, глагол ва гьезул морфологиял гIаламатал; цIарубакI).


Синтаксис ва пунктуация (18 сагIат)

  1. РагIабазул дандрай. РагIабазул дандраязулъ аслиябги

нахъбилълъарабги рагIи.

  1. Предложение. Жидеца бицунеб жоялъул мурадалде бала-

гьун, предложениялъул тайпаби: хабарияб, суалияб ва тIалабияб. Интонациялде балагьун, ахIул предложение. Предложениязул ахиралда лъалхъул ишараби.

Предложениялъул бетIерал членал: подлежащее, сказуемое, битIараб дополнение.

Предложениялъул бетIерал гурел членал: хъвалсараб дополнение, определение, хIалал.

ТIиритIаралги тIиритIичIелги предложениял. Тайпа цоял членалгун предложениял. Тайпа цоял членазда гьоркьоб запятая.

ХитIаб. ХитIабгун лъалхъул ишараби. ГIадатаб ва жубараб предложение. Журарал предложениязулъ ругел гIадатал предложениял союзаздалъунги союзал гьечIогоги цолъизаризе бегьи ва запятаялдалъун ратIа тIезари (авалияб баян).

БитIараб калам ва лъалхъул ишараби. Диалог. Диалогалда цебе тире.

2. Хабариял, суалиял, тIалабиял ва ахIул предложениязулъ битIараб интонация цIунизе лъай.

Диалогал ругеб текст, орфоэпияги цIунун, пасихIго цIализе ругьун гьари.

ГIадатал предложениял цолъизарун, журарал предложениял гIуцIизе лъай.

РагIабазул дандраял гIуцIизе, аслияб рагIудаса нахъбилълъараб рагIуе суал лъезе лъай. Цо тайпаялъул предложение цогидаб тайпаялъул предложениялде хисизабизе лъай. Суалал лъун, предложениялъул членал ратIа рахъизе бугеб бажари камиллъизаби.

ТIиритIичIел предложениял тIиритIараллъун гьаризе лъай. Тайпа цоял членалгун предложениял гIуцIизе, гьезулъ лъалхъул ишараби лъезе лъай.
Фонетика ва графика. Орфография (9 сагIат)

1. Каламалъул гьаркьал. Рагьарал гьаркьал ва хIарпал. Рагьукъал гьаркьал ва хIарпал. Лабиалиял гьаркьал ва геминатал.

Алфавит. Я, е, ё, ю хIарпал. Ъ, ь хIарпал ва гьез тIубалеб хъулухъ.

Слог. РагIи цо мухъидаса цоги мухъиде, слогазде бикьун, боси.

Ударение.

2. РагIабазулъ рагьукъалги ва рагьаралги гьаркьал рихьиза­ризе лъай.

Литературияб нормаялда рекъон, рагьукъалги рагьаралги гьаркьал битIун абизе ругьун гьари.

Авар мацIалъул орфографияб словаралдаса пайда босизе лъай. РагIаби слогазде ва гьаркьазде риххиялъул байбихьул классазда щвараб бажари жеги камил гьаби.

Алфавиталъул тартибалда рагIаби лъезе лъай. ХIарпал гьаркьаздаса ратIа рахъизе лъай. Фонетикияб разбор гьабизе лъай (бицунги, хъванги).
ЛЕКСИКА (5 сагIат)

1. Лексикаялъул хIакъалъулъ бичIчIи. Цо магIнаялъул ва гIемер магIнаялъул рагIаби. Омонимал (лъай-хъвай гьаби). РагIул битIараб ва хъвалсараб магIна. Синонимал. Антонимал.

2. Авар мацIалъул аслиял словараздаса пайда босизе, тексталда синонимал ва антонимал ратизе лъимал ругьун гьари.
РагIи лъугьин ва орфография (5 сагIат)

1. РагIул аслу ва ахир. РагIул кьибил. Суффикс. РагIаби лъугьин:

а) кIиго рагIи, яги кIиго кьибил жубаялдалъун;

б) суффиксаздалъун (гIаммаб баян).

2. РагIул гIуцIиялъул разбор гьабизе ругьун гьари. Кьибил цоял рагIаби ратизе ва гьезулъ ахир, аслу, кьибил, суффикс бихьизабизе лъай. Каламалъулъ гьединал рагIаби хIалтIизаризе лъай.
МОРФОЛОГИЯ ВА ОРФОГРАФИЯ

Жалго жидедаго чIарал каламалъул бутIаби.
ПРЕДМЕТИЯБ ЦIАР (5 сагIат)

1. Предметияб цIар. ГIаммаб магIна, морфологиял гIаламатал, синтаксисияб роль.

Хасал ва гIаммал предметиял цIарал.

Хасал цIаразул (гIадамазул, географиял цIаразул, къва­тIазул, байданазул цIаразул, тарихиял лъугьа-рахъиназул ва пачалихъиял байрамазул цIаразул) бетIералда кIудияб xIарп. ТIахьазул, газетазул ва журналазул, суратазул, кинофильмаба­зул, спектаклязул, литературиял ва музыкалиял асаразул цIара­зул бетIералда кIудияб xIapп. Гьел цIарал кавычкабаздалъун ратIа гьари. Цо-цо гIаммал цIарал хасаллъун ккей.

Предметияб цIаралъул гIемерлъул форма лъугьин. ГIемер­лъул форма лъугьунаго, аслуялъулъ кколел хиса-басиял.

2. Жиндирго каламалъулъ синонималлъун кколел предме­тиял цIарал ратIарахъизе лъай, гьел хIалтIизаризе цIалдохъаби ру­­гьун гьари. Аслуялъулъ тIубанго хиси ккун лъугьунел рагIаби ­лъай. Цо-цо рагIул гIемерлъул форма букIунареблъи лъай.

Суффиксазул кумекалдалъун цолъул формаялдаса гIемер­лъул форма лъугьинабизе лъай. Цогидал рагIаби предметиял цIаралгун жинсгун формаялъулъ рекъезаризе лъай.
ГЛАГОЛАЛ (8 сагIат)

1. Глагол. ГIаммаб магIна, морфологиял гIаламатал ва синтаксисияб роль. Рухьарал ва тIадчIарал глаголал. Цо-цо глагол, лексикияб магIнаялде балагьун, бухьараблъунги тIадчIараблъунги букIине бегьи (кваназе, сверизе). Жинсиял ва жинсиял гурел глаголал.

Глаголияб цIар. Глаголалъул заманаби: араб, бачIунеб, гIахьалаб, гьанже заман, гьел лъугьин ва гьезул буголъиялъул, гьечIолъиялъул форма.

2. Жинсиял глаголал предметиял цIаралгун рекъезарун, ка­лам гIуцIизе ругьун гьари. Синонимиял ва антонимиял глаго­лал жидерго каламалъулъ хIалтIизаризе ругьун гьари. Рухьарал ва тIадчIарал (переходниял ва непереходниял) глаголал ратIа гьаризе лъай.

Заманиял формабазде глагол хисизабизе лъай. Ункъабго заманалъул гьечIолъиялъул форма лъугьинабизе лъай.
Такрар гьаби (1 сагIат)
Калам цебетIезаби (12 сагIат)

Каламалъул стиль. Каламалъул гара-чIвариялъулаб ва гIелмияб стилалъул хIакъалъулъ дагьабго лъай-хъвай гьаби. Тема ва тексталъул аслияб пикру. Текстал рагIун, хехго. гъалатIал риччачIого, цIализе лъай. Интонацияги цIунун, батIи-батIиял тайпабазул предложениял цIализе ругьун гьари.

ЦIиял рагIаби битIун абизе ва хъвазе, гьезул магIна бицине, гьезие синонимал ва антонимал ургъизе лъай.

БатIи-батIиял грамматикиял формабазда цIиял рагIабиги ккезарун, предложениял гIуцIизе лъай.

Суалаздалъун предложениял тIиритIизаризе лъай.

ГIурусалдаса авар мацIалде 3-5 предложениялдасан гIуцIарал гьитIинал текстал руссинаризе лъай.

Сверухъ бугеб тIабигIаталда хурхараб темаялда тIасан гара-чIвари гIуцIизе бажари.

Жидецаго ургъун, суалал лъезе, малъарал грамматикиял формабаздаса ва предложениязул тайпабаздаса пайдаги босун, гьезие жавабал кьезе ругьун гьари.

ГьитIинаб тексталъул гIадатаб план гIуцIи (бицунги хъванги).

Предметазе гьабураб сипат-сурат цIунун, хабарияб текстал­дасан изложение хъвай.

Суалазда ва планалда рекъон, цIалараб тексталъул тартибалда хIасил бицине (абунги хъванги).

Сюжеталъулаб сураталдасан сочинение хъвазе.

Жиндирго хIакъалъулъ, дарсазда жинцаго цIалараб тIехьалъул хIакъалъулъ бицине лъай (абунги хъванги).

Телевизоралдаги киноялдаги рихьарал фильмабазул бицине лъай (абунги хъванги).

Кагъат хъвазе лъай.

БатIи-батIиял темабаздасан сочинение хъвазе лъай.


V классалъул цIалдохъабазул лъаялдехун
ва бажариялдехун ругел аслиял тIалабал.


ЦIалдохъабазда лъазе ккола:

рагIул битIараб ва хъвалсараб, гIемер ва цо магIна букIин, омонимал, синонимал ва антонимал;

фонетикияб, морфологияб ва рагIул гIуцIиялъул разбор гьабизе;

батIи-батIиял тайпабазул гIадатал предложениял гIуцIизе;

гIадатал предложенияздасан союзаздалъунги союзал гьечIо­гоги журарал предложениял гIуцIизе;

учебникалда кьурал схемабазда рекъон, предложениял гIуцIизе;

аслуялъулъ хиси кколел предметиял цIаразул гIемерлъул форма битIун лъугьинабизе.
ЦIалдохъабазухъа бажаризе ккола:

орфографиялъул рахъалъан: гIадамазул ва географиял цIаразул; къватIазул, байданазул ва пачалихъиял байрамазул цIаразул бетIералда кIудияб xIарп хъвазе;

тIахьазул, газетазул, журналазул, суратазул, кинофильма­базул, литературиял асаразул цIаразул бетIе­ралда кIудияб xIapп хъвазе ва кавычкаби лъезе;

журарал рагIаби битIун хъвазе;

кули, нус, муч, хIуби ва гIop гIадал рагIаби битIун паде­жазде сверизаризе.
Пунктуациялъул рахъалъан: хитIабазулъ лъалхъул иша­раби лъезе; журарал предложениязулъ запятаял лъезе;

тайпа цоял членазулъ ва битIараб каламгун предложения­лъулъ лъалхъул ишараби лъезе.



Орфоэпиялъул рахъалъан:

геминатал ва лабиалиял гьаркьал битIун рахъизе; бакIалъул диалекталде дандеккун литературияб мацIалъулъ ругел батIи-батIиял гьаркьал битIун рахъизе.



Калам гIуцIиялъул рахъалъан:

тексталъул тема ва аслияб пикру чIезабизе;

хабарияб тексталъул гIадатаб план гIуцIизе;

дурусго ва къокъго хабариял текстал рицине ва хъвазе;

бихьизабураб темаялда тIасан сочинение хъвазе;

жинцаго гьабураб хIалтIул хIакъалъулъ хабар хъвазе ва бицине;

информацияб тайпаялъул кагъат хъвазе;

жиндирго пикру баянго, дурусго бицине, берцинго хъвазе, хIажат гьечIеб такрарлъи биччангутIизе, жиндирго каламалъулъ лексикиял синонимал хIалтIизаризе.



VI КЛАСС (68 сагIат)

Авар мацIалъул хIакъалъулъ къокъаб баян. Рахьдал мацIа­лъулги гIypyc мацIалъулги цоцаздехун бугеб гьоркьоблъиялъул хIакъалъулъ (1 сагIат).



ЛЕКСИКА ВА ФРАЗЕОЛОГИЯ (6 сагIат)

1. Лексикаялъул хIакъалъулъ V классалда малъараб материал такрар гьаби.

Киназго хIалтIизарулел рагIаби. Диатектиял (бакIалъулал) ва пишачилъиялъулал рагIаби. Цогидал мацIаздаса рачIарал рагIаби. ЦIиял ва басралъарал рагIаби. Фразеологиял сверелал.

2. Лексикаялъул разбор гьабизе ругьун гьари. Словаралдаса цIиял ва басралъарал рагIаби ратизе ругьун гьари.

Фразеологияб словарьгун лъай-хъвай гьаби.

ЦIиял ва басралъарал рагIаби, фразеологиял сверелал, цогидал мацIаздаса рачIарал рагIаби каламалъулъ хIалтIизаризе лъай.



РагIи лъугьин ва битIунхъвай (10 сагIат)

1. V классалда малъараб материал такрар гьаби. Морфологияб къагIидаялъ цIиял рагIаби лъугьин:

а) суффиксаздалъун;

б) кIиго рагIи яги кIиго кьибил жубаялдалъун.

РагIул флексиялдалъун, ударениялъ бакI хисиялдалъун, цо каламалъул бутIаялъул рагIаби цогиялде свериялдалъун цIиял рагIаби лъугьиналъул хIакъалъулъ авалияб бичIчIи.

Журарал рагIабазул битIунхъвай.

2. БатIи-батIиял суффиксаздалъун цIиял рагIаби лъугьина­ризе ругьун гьари.

Журарал, журарал къокъ гьарурал рагIаби кIалзул ва хъвавул каламалъулъ битIун хIалтIизаризе ругьун гьари.


Предметияб цIар (7 сагIат)

1. Предметияб цIар падежазде свери (цолъул формаялда). Предметияб цIаралъул гIемерлъул форма лъугьин. (Тема гIатIид гьаби).

ГIемерлъул формаялда предметиял цIарал падежазде свери.

Падежазул ахиразул битIунхъвай.

Предметияб цIаралъул суффиксазул битIунхъвай.

Журарал предметиял цIаразул битIунхъвай.

2. Предметиял цIаразул морфологияб разбор гьабизе лъай. Суалаздалъун предметияб цIаралъул падежал рихьизаризе лъай.

Суалазда рекъон предметиял цIарал падежазда лъезе лъай.

БатIи-батIиял падежазул формабазда ругел предметиял цIарал жиндирго каламалъулъ хIалтIизаризе лъай.

РагIабазулъ суффиксал рихьизаризе ва гьезул кумекалдалъун батIи-батIияб магIнаялъул предметиял цIарал лъугьинаризе лъай.


Прилагательное (6 сагIат)

1. Прилагательное. ГIаммаб магIна, морфологиял гIаламатал ва синтаксисияб роль. Прилагательное жинсгун формая­лъулъ предметияб цIаргун рекъонккей. Качествиял, гьоркьоблъия­лъулал ва бетIергьанлъи бихьизабулел прилагательноял.

Предметияб цIарлъун хIалтIизарурал прилагательноял падежазде свери.

Журарал прилагательноязул битIунхъвай.

ГIурус мацIалдаса рачIарал прилагательноязул битIунхъвай.

2. Синонимиял ва антонимиял гIаламатал рихьизарулел прилагательноял каламалъулъ хIалтIизаризе лъай.

Предметалъул батIи-батIиял гIаламатал рихьизарулел прила­гательноял каламалъулъ хIалтIизаризе лъай.

Кинаб бугониги предметалъе прилагательноялдалъун харак­теристика кьезе лъай.

Прилагательное жинсалъулъ ва формаялъулъ предметияб цIаргун рекъон ккезабизе лъай (багIарав, багIарай, багIараб, багIарал).
РикIкIен (7 сагIат)

1. РикIкIен. ГIаммаб магIна, морфологиял гIаламатал, синтаксисияб роль.

ГIуцIиялде балагьун гIадатал, журарал, составиял рикIкIенал ва гьезул битIунхъвай.

Къадаралъул рикIкIен ва разрядал; цадахълъи бихьиза­булел, щаклъи бихьизабулел, тIолголъи бихьизабулел, бутIа бичIчIизабулел (дробазул); гьезул битIунхъвай.

Иргадул рикIкIен, гьеб лъугьунеб куц ва гьелъул битIунхъвай.

Къадаралъул ва иргадул рикIкIеналъул цIар падежазде свери.

2. Предметияб цIаргун рекъонккезабизе лъай. (5 бакI, 5 – 10 вас, 1941 – 1945 абилел сонал).

БатIи-батIиял падежазул формабазда рикIкIен каламалъулъ хIалтIизабизе лъай.


ЦIарубакI (5 сагIат)

1. ЦIарубакI. ГIаммаб магIна, морфологиял гIаламатал ва синтаксисияб роль. МагIнаялде балагьун, цIарубакIазул разрядал: гьумералъул, ишараялъул, баянлъул, баянлъи гьечIел, суалиял, абсолютиял (гьечIолъиялъул), жибголъиялъул.

ЦIарубакIал падежазде свери. ЦIарубакIазул битIунхъвай.

2. ЦIарубакIал жиндирго каламалъулъ хIалтIизаризе лъай. Гьумералъул цIарубакIал ниж, нилъ, нуж битIун хIалтIизаризе лъай.

Предметияб цIаралъул бакIалда цIарубакI хIалтIизабизе лъай. Баянлъул, баянлъи гьечIел ва абсолютиял цIарубакIал гIадатал падежазде сверизаризе лъай.
Причастие (5 сагIат)

1. Причастие – глаголалъул хасаб форма. Причастие лъугьунеб куц. Причастиялъул ва прилагательноялъул гIаммал гIаламатал. Гьезда гьоркьоб батIалъи.

Предложениялда жаниб причастиялъул роль. Причастиял сверелал ва гьезулъ лъалхъул ишараби.

Причастиялъул заманаби: араб, гIахьалаб, бачIунеб.

Причастиялъул буголъиялъул ва гьечIолъиялъул формаби. Предметияб цIарлъун хIалтIизабураб причастие падежазде свери.

2. Предметияб цIаргун причастие рекъон ккезабизе, хасго жинсиял глаголаздасан лъугьараб причастие предметиял цIаралгун рекъезабиялъул хаслъи лъай. Причастиял сверелал ратIа рахъизе ва гьезулъ лъалхъул ишараби лъезе ругьун гьари.

Глаголаздаса лъабабго заманалъул причастиял лъугьинаризе лъай.

Деепричастие (5 сагIат)

1. Деепричастие – глаголалъул хасаб форма. Деепричас­тиялъул глаголалда ва наречиялда релълъарал гIаламатал. Предложениялда жаниб деепричастиялъул роль. Деепри­частиялъул заманаби: араб ва гIахьалаб; гьел лъугьунеб куц.

Деепричастиял сверелал за гьезулъ лъалхъул ишараби.

2. Деепричастиял лъугьинаризе ва гьел жиндирго калама­лъулъ хIалтIизаризе лъай, деепричастиял сверелал ратIарахъизе ва гьезулъ лъалхъул ишараби лъезе ругьун гьари.



Такрар гьаби (1 сагIат)
Калам цебетIезаби (15 сагIат)

Каламалъул стилалъул, темаялъул ва тексталъул, аслияб пикруялъул хIакъалъулъ малъараб жо такрар гьаби.

Орфоэпияги цIунун, текстал битIун, рагIун ва чвахун цIализе лъай.

ЦIиял рагIаби лъазари. Гьел битIун абизе ва хъвазе лъай.

ЦIиял рагIабиги гьоркьоре ккезарун, предложениял гIуцIизе лъай.

Каламалъулъ синонимал, антонимал хIалтIизаризе бажари.

Цо хасаб грамматикияб формаялъе кицаби ва абиял ракIари. 5 – 8 къокъаб предложениялдасан данде гьабураб текст

гIурусалдаса авар мацIалде буссинабизе лъай.

Суалазе жаваб гьабизе, жалго жидедаго чIун, суалал лъезе ругьун гьари.

Жубараб план гIуцIи.

Планалда рекъон текст, гьоркьор ругел глаголал заманаздеги хисун, бицин.

Сверухъ бугеб гIумруялъул, тIабигIаталъул, рукъ-бакIалъул хIакъалъулъ хабар гIуцIи.

ЦIалдохъанасул чIванкъотIараб лъугьа-бахъиналъул хIакъа­лъулъ хабар гIуцIи.

Сюжеталъулал суратазул хIасил къокъго ва гIатIидго бицине бажари.

Сверухъ ругел предметазул, цIаларал тIахьазул, гIагараб ракьалъухъ халкквеялъул, жидерго расандабазул, рекIелгъеязул, гьудул-гьалмагъзабазул хIакъалъулъ бицине бажари. Цинги суалазе жавабал хIисабалда хъвазе лъай.

Сочинениялъе хIажатаб материал тартибалде ккезаби. ГIадамазухъа ккарал ишазул хIакъалъулъ жиндирго пикру загьир гьабун, сочинение хъвай.

ТIабигIаталъул, рукъ-бакIалъул сипат-сурат гъорлъе кке­забун, хабарияб тексталда тIасан гIатIидго, къокъго яги тIаса бищун изложение хъвай.

Школалъул газеталда батIи-батIиял темабазда тIасан макъалаби хъвай.

ЗахIматалъул темаялда тIасан творческиял сочинениял хъвай.

ГIарза, расписка хъвазе ругьун гьари.



Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4


База данных защищена авторским правом ©obuch.info 2019
отнасят до администрацията

    Начална страница